Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
25 Апрел 2015

Өлкәни нефтсиз идарә етмәк олармы?

Нефт уҹузлашмагда давам едәрсә, һансы аддымлар атылмалыдыр?
Сон вахтлар нефтин гијмәтинин уҹузлашмасы өлкә игтисадијјатына ҹавабдеһ инсанлары нараһат етмәјә башлајыб. Онлар белә бир суалла үзләшибләр ки, нефт уҹузлашмагда давам едәрсә, һансы аддымлар атылмалыдыр? Бир ҝүн нефт һасилаты сыфра енәрсә, чыхыш јолу нәдир? Бу ҝүнләрдә Иран Ислам Республикасында “Иран нефтсиз вә мүгавимәт игтисадијјатынын зәрурәтләри” адлы китаб чапдан чыхыб. Китабда јухарыдакы суаллар ҹавабландырылыр.
Нефтин уҹузлашмасы проблеми арадан галхса белә јер үзүндә нефт еһтијатларынын һәр ҝүн азалмасы мәсулларда суал јарадыр ки, бу јанаҹаг нөвү түкәнән заман нә баш верәҹәк? Рајиһә нәшријјатында чапдан чыхмыш “Иран нефтсиз вә мүгавимәт игтисадијјатынын зәрурәтләри” китабында мүәллиф Меһди Меһрпур ҝөзләнилән вариантлары вә мүмкүн тәдбирләри нәзәрдән кечирир. Китабда бир груп мүтәхәссис, игтисадчыларла мүсаһибәләр јер алыб. Онлар әввәлҹәдән һазырланмыш сәккиз суалы ҹавабландырыблар. Ҹаваблар топланыб, суаллар үзрә ајрыҹа фәсилләрдә јерләшдирилиб. Ҹаваблар бәзиләри истисна олмагла хүласә шәкилдәдир. Һәр фәсилдә ҹаваб верәнләрин ады әлифба сырасы илә гејд олунуб вә ҹаваблар тохунулмадан, олдуғу кими верилиб. Суаллары 58 мүтәхәссис ҹавабландырыб. Һәр фәслин сонунда хүласә, нәтиҹә верилиб. Бу нәтиҹәләрдә нөгсан олмасы мүмкүндүр.

Биринҹи фәслин суалы: Әҝәр бу ҝүн санксијалар сәбәбиндән Иран нефт ихраҹыны дајандырмалы олса, һансы проблемләрлә үзләшәҹәк? Мүтәхәссисләр өз ҹавабларында нефт ҝәлирләрини нәзәри бахымдан арашдырыблар. Иран игтисадијјаты 100 илә јахындыр нефтдән аслыдыр. Нефт сатышынын там дајандырылмасы гыса мүддәтә олса белә бүтүн игтисадијјата тәсир ҝөстәрәҹәк. Әсас мәсәлә будур ки, нефт сатышындан ҝәлән ҝәлирә сәрвәт јох, газанҹ кими бахылыб. Бу газанҹ бирбаша дөвләт бүдҹәсинә јатырылыб. Нефт ҝәлирләри дәјишән ҝәлирләрдир вә бу ҝәлирләрдән аслы игтисадијјат тәлатүм кечирир. Нефт газанҹы кәсиләндә исә бүтүн игтисадијјатын зәрбә алмасы лабүддүр.
İкинҹи фәслин суалы: Нефтсиз игтисадијјат гурмаг үчүн гысамүддәтли, ортамүддәтли, узунмүддәтли лајиһәләр нәдән ибарәтдир? Әксәр мүтәхәссисләр нефтсиз игтисадијјат гурмаг јох, нефтдән асылылығы азалтмаг, нефт газанҹыны сабит шәклә ҝәтирмәк барәдә дүшүнүр.
Үчүнҹү фәслин суалы: Нә үчүн нефтдән асылылығы азалтмаг истәкләри ортада икән бу асылылыг јүксәлән хәтлә ҝүҹләниб? Ҹаваблар фәргли олуб. Мүштәрәк нөгтә дүзҝүн идарәетмәнин олмасмасы ҝөстәрилир.
Дөрдүнҹү фәслин суалы: Нефт асылылығындан гуртаран өлкәләр буна һансы јолла наил олуб? Игтисади сабитлик вә дахили имканлардан дүзҝүн истифадә чыхыш јолу кими ҝөстәрилиб.
Бешинҹи фәслин суалы: Нефт ҝәлирләриндән асылылыгдан гуртармаг үчүн верҝиләрин артырылмасы механизми неҹә олмалыдыр? Мүтәхәссисләр билдирибләр ки, бу ишдә верҝиләри артырмаг јох, верҝи мәнбәләрини артырмаг лазымдыр.
Алтынҹы фәслин суалы: Мүгавимәт игтисадијјаты өлкә игтисадијјатына һазыркы вәзијјәтдә нә көмәк едә биләр? Мүтәхәссисләр бу мәгсәдлә ислаһатларын апарылмасыны зәрури сајыблар.
Једдинҹи фәслин суалы: Әҝәр санксијалар давам етсә һансы саһәләрдә һансы ислаһатлар апарылмалыдыр? Үмуми ҹаваб дахили истеһсалын ҝүҹләндирилмәси зәрурәти олуб.
Ҹәккизинҹи фәслин суалы: Санксијаларын ләғви игтисадијјатдакы проблемләрә сон гојаҹагмы? Мүтәхәссисләр һәм санксијаларын ләғви, һәм дә дахили истеһсалын ҝүҹләндирилмәсини тәсирли сајыблар.

Vilayet.nur-az.com


4719 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...