Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
11 Октјабр 2014

Гәдири-Хум...

Һөҹҹәтүлислам вәлмүслимин Мүртәза Фәрәҹпурла сөһбәт

Суал: Әлламә Әмининин Әл-Ғәдир китабы Гәдири-Хум һадисәләри мөвзусунда илк әдәбијјат сајылыр. Сизҹә Әлламә Әминини бу ишә вадар едән нә олуб?

Ҹаваб: Мәрһум Әлламә Әмини мөвҹуд китаблары мүталиә етдији заман Әһли-Бејтин (ә) мәзлумијјәтини, һагларынын ајаг алтында галдығыны мүшаһидә етди. Алим Әһли-Бејт (ә) мәктәбинин мүдафиәсинә галхмағы өзүнә вәзифә сајды. Беләҹә, Әл-Ғәдир китабынын јазылмасына гәрар верилди. Әлламә Әмини Әл-Ғәдир китабыны јазмаг үчүн он мин китабы әввәлдән сонадәк мүталиә едиб. Сонра тарихин пәрдәләдији һәгигәтләри үзә чыхарыб. “Мән кимин мөвласыјамса, Әли (ә) дә онун мөвласыдыр” Пејғәмбәр (с) бујуруғу илә бағлы ајәләр, һәдисләр, әдәбијјат нүмунәләри, 14 әср боју алимләрин арашдырмаларыны топлајараг 11 ҹилдлик Әл-Ғәдир әсәрини әрсәјә ҝәтириб. Китаб Һәссан ибн Сабитин шери илә башлајыр. Һәссан Ғәдир һадисәсиндән сонра бу һадисәни нәзмә чәкмәк үчүн Пејғәмбәрдән (с) иҹазә истәди. Тәәссүф ки, һәгигәтә узанмыш тәһриф әлләри Һәссанын диванындан һәмин шер парчасыны чыхарыб. Амма алимләр вә әдәбијјатчылар, о ҹүмләдән Әлламә Әмини Һәссан ибн Сабитин бу шерини јазыја алараг әбәдиләшдириб.
Бир чох алимләр бу фикирдәдир ки, Ғәдир һәдисиндә вилајәт сөзү имамәт мәнасында ишләдилмәјиб. Әлламә Әмини дәлилләр ҝөстәрир ки, алимләр вә әдәбијјатчылар вилајәт сөзүнү мәһз имамәт мәнасында гәбул едибләр. Өтән 14 әсрдә бүтүн шаирләр вә алимләрин аз бир гисми мөвла сөзүнү “әвла биттәсриф” мәнасында гәбул едиб. Әлламә Әмини Ғәдир китабында сәһабәләрдән 110 сәнәдлә вә даһа артыг табеиндән сәнәдләрлә Ғәдир һадисәсинин һәгигәтини ашкарлајыр.

Суал: Әл-Ғәдир китабынын 11 ҹилддән әлавә һиссәләри барәдә нә дејә биләрсиниз?

Ҹаваб: Белә сөз вар ки, Әл-Ғәдир китабы 20 ҹилд олуб, онун 9 ҹилди һаггында мәлумат јохдур.

Суал: Әл-Ғәдир китабы Ислам дүнјасында неҹә әкс-сәда доғурду?

Ҹаваб: Бу китаба јазылан шәрһләрдән белә ҝөрүнүр ки, Ираг, Сурија вә Мисирдә сүннә әһлиндән бир чох шәхсләр бу китаба әһәмијјәт вериб, ону нәзмә чәкиб. Мисир падшаһы Мәлик Фаруг, еләҹә дә Иорданија падшаһы Әл-Ғәдир китабына мүгәддимә јазыблар. Шиә алимләриндән Ајәтуллаһ Сејид Мөһсин Һәким, Ајәтуллаһ Сејид Һади Ширази, Ајәтуллаһ Али-Јасин, Ајәтуллаһ Әлламә Ордубади вә башгалары бу китаба шәрһ јазыблар. Дөрд алимдән икиси Бәгәрә сурәсинин 2-ҹи, диҝәр икиси Фуссиләт сурәсинин 42-ҹи ајәләринә истинад едибләр.
Мәрһум Саһиби-Әззуријјә өз шәрһиндә Әлламә Әминијә хитабән дејир: “Аллаһдан истәјирәм ки, мәним өмрүмдән кәсиб, сизин өмрүнүзә артырсын, бу китабы баша чатдырасыныз.” Әл-Мүраҹиат китабынын мүәллифи Шәрәфуддин Амили Әл-Ғәдирин 7-ҹи ҹилдинә јаздығы шәрһдә дејир: “Сиз елә бир ишә башламысыныз ки, бунсуз һәјатын мәнасы јохдур, сиз һәссас бир нөгтәјә һәјат вермисиниз.”
Шиә бөјүкләри јекдилликлә бу китабы јүксәк дәјәрләндирирләр. Әлламә Шәрәфуддин бујурур: “Әҝәр бир милләт әл-әлә вериб бу китабы әрсәјә ҝәтирсәјди тәрифә јер варды. Сиз исә бу иши тәкбашына ҝөрмүсүнүз.”

Суал: Әлламә Әмининин бу китабы јазмагда әсас мәгсәди нә олуб?

Ҹаваб: Әлламә Әмининин үслубу даһа чох фәлсәфи, сонра тарихидир. Алими Әһли-Бејтә (ә) рәва олмајан һагсызлыглар нараһат едирди. Бу һагсызлыглар Әлламәни һәрәкәтә ҝәтирди. О Әһли-Бејтә (ә) зүлмләр һаггында 3-ҹү ҹилддә әртафлы шәрһ вериб. Мәсәлән, мөтәбәр шиә вә сүнни рәвајәтләриндә “Фатимәни гәзәбләндирән мәни гәзәбләндириб” Пејғәмбәр (с) бујуруғу јер алыб. Чох алимләр, о ҹүмләдән Ибн Кәсир бу мөвзуда һәгигәти ајаг алтына алыб. О дејир ки, әҝәр Фатимә хәлифәләрдән наразы олубса, бир гадынын наразылығы хәлифәләрә нә зәрәр вура биләр?! Әлламә Әмини она ҹаваб верир ки, сиз бу сөзләринизлә дини мејарлары тапдамысыныз. Әлламә Нәҹм сурәсинин 3-ҹү ајәсини јада салараг бујурур ки, Фатимәнин гәзәби Аллаһы гәзәбләндирир. Беләҹә Әлламә һәгигәтә ҝөз јуман тарихчиләрин гејри-мөтәбәрлијини субута јетирир.

Суал: Әл-Ғәдир китабынын лајиг олдуғу јери тутмасы үчүн нә етмәлијик?

Ҹаваб: Бу китабын мөтәбәр хүласәләри һазырланмалыдыр. Һөвзә вә университетдә һәр тәһсил или үчүн хүласәләрин һазырланмасы зәруридир. Хүласәләр һәм фарс, һәм дә әрәб дилиндә олмалыдыр. Шиәлик әлејһинә һүҹумларын гаршысыны алмаг үчүн китаб мүхтәлиф дилләрә тәрҹүмә олунмалы, һөвзә вә университетләрдә тәдрис едилмәлидир.

Суал: Бу ҝүнә гәдәр нә иш ҝөрүлүб?

Ҹаваб: Ҹәнаб Мәһәммәд Һүсејн Шәфии Шаһруди Әл-Ғәдир китабына хүласә јазыб. Амма бу хүласәдән јалныз әсәрин өзү илә таныш оланлар истифадә едә биләр.

Суал: Сиз Әлламә Әмини илә таныш идинизми?

Ҹаваб: Мән бөјүк алими ики дәфә зијарәт етмишәм. Бир дәфә Гумда, бир дәфә дә хәстәханада јатдығы заман. Амма әсәри илә узун илләрдир үнсијјәтдәјәм. Мәтбуатда китабла бағлы мәгаләләрим чап олунур. Бу мәгаләләрдә рәвајәтчиләрлә бағлы фикирләр јер алыб, Әл-Ғәдирдән сечмә гајдада мисаллар ҝөстәрилиб.

Суал: Әлламә Әмининин һансы төвсијәләри вар?

Ҹаваб: Әлламә Әмини “Әдәбуз-Заир” адлы китабында зијарәт гајдалары һаггында јазыр. Бу китабда аз адамын диггәт јетирдији нөгтәләр ишыгландырылыб. Мәрһум Шејх Аббас Гумми вә мәрһум Шејх Мәһәммәд Таһа Нәҹәф дә һәмин нөгтәләрә тохунуб. Алимләр билдирирләр ки, Әһли-Бејтә (ә) мәхсус һәрәмләрдә зијарәтчи һәтта зијарәтнамә охујаркән сәсини уҹалтмамалыдыр. Дуа вә зијарәт шиәнин сәҹијјәви мәнбәләри кими ҝөстәрилир. Дуа вә зијарәт ики тәрбијә университетидир. Имам Сәҹҹадын (ә) дуаларынын топландығы Сәһифеји-Сәҹҹадијје китабында тәкҹә 42 сәһифәлик Гуранын хәтм дуасында мүстәсна әһәмијјәтә малик тәрбијәви нөгтәләрә ишарә олунуб. Дуада дејилир ки, Пәрвәрдиҝара, Гураны бағлы ҝөндәрдин, онун сирләрини Пејғәмбәрә (с) илһам етдин, тәфсирини биз Әһли-Бејтә өјрәтдин...” Намаз динин сүтунудур. Биз намазда дејирик ки, Пәрвәрдиҝара, бизи доғру јола јөнәлт – гәзәбинә дүчар оланларын јох, немәт вердикләринин јолуна! Биз һидајәт, доғру јола ҝөстәриш истәјирик, амма бунун мәнасыны билмирик. Немәтә чатан кимдир, гәзәбә дүчар олан ким? Ҹамиә зијарәтиндә бу мәсәлә ајдынлашыр. Зијарәти охујанда дәрк едирик ки, доғру јолу ҝөстәрән Әһли-Бејтдир (ә), доғру јол өзү Әһли-Бејтдир (ә). Әлламә Әмини бујурур ки, зијарәт вә дуа јалныз шиә мәктәбиндә мөвҹуддур.
Ајәтуллаһ Сејид Сәид Һәкимин Ашура һадисәси һаггында китабы вар. Алим јазыр ки, зијарәтнамәләрдәки маариф шиәнин руһуна нүфуз етмишдир. Имам Сәҹҹадын (ә) бујуруғуна әсасән, Гуранын тәфсири зијарәтнамәләрдә мөвҹуддур. Әлламә Әмини бујурур ки, зијарәт маарифдир, төвһиддир, әхлагдыр. Еј каш, Әлламәнин бу сөзләринә әмәл едиләјди. Бу һалда зәввар һәгигәтән бәһрәләнәрди.
Әлламә Әмини төвсијә едир ки, зәввар һәрәмдә хүзу, мүтилик мүҹәссәмәси олмалыдыр. О өзү белә олуб. Алимин фикринҹә зәвварын сәсини галдырмасы онун әмәлләрини батил едә биләр. Һуҹурат сурәсинин 2-ҹи ајәсиндә бу мөвзуја ишарә олунуб. Ајәдә уҹадан данышмамаг төвсијәләри јер алыб. Бу ајә Пејғәмбәр (с) һаггындадыр. Амма Али-Имран сурәсинин 61-ҹи ајәсиндә мәсумлар нәзәрдә тутулур. Мүсәлманлар Әл-Ғәдир вә бу гәбилдән олан китабларда дејиләнләрә әһәмијјәт вермәли, әгидә мәсәләләринә диггәтли олмалыдырлар.
Мәрһум Ајәтуллаһ Нәҹми ики сүнни мәнбәси һаггында китаб јазаркән Әлламә Әмини ону бу иши давам етдирмәјә чағырыр вә мөвзунун фајдалы олдуғуну билдирир.

Суал: Әлламә Әмининин башга һансы әсәрләри вар?

Ҹаваб: Әлламә Әмининин китаблары чохдур. Мәсәлән, 4 ҹилдлик Сәмәратул-Әсфар, Шуһәдаул-Фәзилә... Алимин Сирәтәна вә суннәтәна китабы тәблиғ олунмалыдыр. Бу китабда алимин Һәләб сәфәри гәләмә алыныб. Сәфәр заманы ҝөрүшдүјү сүннә әһли алимләри дејибләр ки, биз дә Имам Һүсејни (ә) севирик, амма она әза сахланылмасы тәфригә јарадыр. Әлламә Әмини китаба ад гојаркән шиәләрин јолунун Пејғәмбәр (с) јолу, рәфтарынын Пејғәмбәр (с) рәфтары олдуғуну габардыр. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) өмүр боју бир гајдаја әмәл едиб: һәр ил әза мәҹлиси сахлајыб. Имам Һүсејн (ә) дүнјаја ҝәләндә Пејғәмбәр (с) онун башына ҝәләҹәк фаҹиәдән данышыр. Әлламә дејир ки, биз Пејғәмбәр (с) сүннәсинә әмәл едирик. О бујурур: “Салаватын неҹәлији һаггында 300 һәдис вар. Бүтүн рәвајәтләрдә Пејғәмбәрлә (с) јанашы онун Әһли-Бејтинә (ә) дә салам ҝөндәрилир. Еһгагул-Һәгг китабынын 9-ҹу ҹилдиндә бу 300 рәвајәт гејд олунуб.” Әл-Ғәдир китабынын ән мараглы хүсусијјәти будур ки, мүбаһисәли мөвзуларла бағлы сүннә әһлинин мәнбәләриндән дәлилләр ҝөстәрилир.

Суал: Әлламә Әмини кимләрлә достлуг едиб?

Ҹаваб: Алим чалышарды ки, Әһли-Бејтин (ә) бујуруглары илә мунис олсун. Даим Әһли-Бејт (ә) мәктәбини дирчәлтмәјә чалышырды. Өзүндән елми дәрәҹәси чох ашағы шәхсләрин гапысына ҝедәрди ки, лазым олан китабы әманәт ҝөтүрсүн. Алим Кәрбәла, Бағдад вә диҝәр шәһәрләрдә ајры-ајры шәхсләрә мүраҹиәт едиб, онларын китабханалары илә таныш олуб.

Суал: Әл-Ғәдир әсәри лазымынҹа таныныбмы?

Ҹаваб: Бу китаб бөјүк әһәмијјәтинә бахмајараг лазымынҹа танынмајыб. Гәләм әһли, мәтбуат әһли бу әсәри тәблиғ етмәлидир. Бөјүк Мирза Ширази Әбәгатул-әнвар китабынын јајылмасы үчүн һәр бир мүсәлманын тәлаш ҝөстәрмәсини зәрури сајыб. Әҝәр алим Әл-Ғәдир әсәри илә таныш олсајды бу китабын да тәблиғини төвсијә едәрди. Мәрһум Мирһамид Һүсејнин дөврүндә мәнбә ҝөстәрмәк әнәнәси олмајыб. Әл-Ғәдири Әбәгатдан фәргләндирән будур ки, мәрһум Әмини бүтүн ситатларын мәнбәсини ҝөстәриб.

Суал: Әл-Ғәдирлә бағлы һөвзә вә университетин вәзифәси нәдир?

Ҹаваб: Әл-Ғәдир тарихин сүзҝәҹидир. Бу сүзҝәҹ сахталыглары ајырыр, һәгигәтләрә јол ачыр. Бу китабын танытдырылмасында һәр биримизин мәсулијјәти вар. Мәрһум Шәһид Мүтәһһәри әсәрлә бағлы бујуруб: “Әл-Ғәдир Ислам вәһдәти сәбәбидир.”

Нур-аз/һаwзаһ


5184 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...