Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
06 Касым 2014

Интернет вә һәјат тәрзи

Интернетдән истифадә барәдә мәшһур бир ҹүмлә вар: “Интернетдә нә ахтардығыны билмәјән шәхс әслиндә һәр шеј ахтарыр.” Бу информасија шәбәкәсинин зәнҝинлији вә ҹазибәдарлығы һеч бир мәгсәдсиз, тәсадүфән шәбәкәјә дахил олан инсаны өзүнә әсир едир. Бу заман инсан бејни ејнән тозсоран кими гаршысына чыхан информасијаны јахшы-писинә бахмадан өзүнә чәкир. Әслиндә бејинә дахил олан ән кичик информасија инсанын һәјат тәрзинә тәсир ҝөстәрир.
İнтернет шәбәкәси илә јахындан таныш олан дини мүтәхәссисләр бу фикирдәдир ки, дини ҹамиәнин интернети әвәз едәҹәк өз шәбәкәси олмалыдыр. Бу шәбәкәдән өз билдикләрини јајмаг, билмәдикләрини өјрәнмәк үчүн фајдаланмаг олар. Һазырда реал дурум будур ки, интернет истәнилән ҹәмијјәти сүрәтлә өз әсарәти алтына алыр. Белә ки, бу шәбәкә артыг инсанларын һәјат тәрзинә чеврилир.
Башгалары бу фикирдәдир ки, истәнилән бир техноложи васитәдән истифадәнин мәдәнијјәти вар вә бу мәдәнијјәтә јијәләнмәдән һәмин васитәдән дүзҝүн истифадә етмәк мүмкүн дејил. Тәәссүф ки, интернетдә мүхтәлиф мәдәнијјәтләр асанлыгла тәблиғ олундуғундан интернет мәдәнијјәти дејилән анлајышы бирмәналы гәбул етмәк чәтиндир. Ајдын мәсәләдир ки, интернет мәдәнијјәти бу шәбәкәдәки мәдәнијјәтләр әсасында формалашмајыб. Бу, техноложи васитәјә мүнасибәт мәдәнијјәтидир. Бу мәдәнијјәтә әмәл етдикдә белә инсан фәргли мәдәнијјәтләрлә үзләшир. Проблемли мәсәлә будур ки, пејк шәбәкәләри, интернет шәбәкәси кими техноложи васитәләр мәгсәдли шәкилдә мүәјјән јөндә тәблиғат апарыр вә һамыја ајдындыр ки, бурада һәјат тәрзини дәјишмәк мәгсәди вар. Глобаллашма, дүнјанын бир кәндә чеврилмәси просесиндә интернет мүстәсна рол ојнајыр. Мүәјјән дин вә адәт-әнәнәләрә бағлы олмајан бир инсан интернет фәзасына дахил оланда өзүнү даһа тез итирир. Бүтүн бунлар о демәк дејил ки, интернет башдан-баша зәрәрдир вә инсан бу шәбәкәдән имтина етмәлидир. Мүтәхәссисләрин нәзәринҹә, интернетдән мүсбәт фајдаланмаг үчүн һәр бир шәхсин ирадәси тәсирли рол ојнајыр вә бунунла јанашы истифадә мәдәнијјәтинә риајәт олунмалыдыр.
Дүнја гүтбләшдији бир дөврдә, АБШ-ла Иран, либерализмлә Ислам Мүгавимәти үзбәүз дајандығы заманда Гәрб тәблиғат васитәләринин бир мөвзусу да Иранда интернетә јер верилмәмәсидир. Бәс рәгәмләр нә дејир? 2010-ҹу ил статистикасына әсасән 77 милјон нәфәр әһалиси олан Иран Орта Шәргдә интернетдән ән чох истифадә едән өлкәдир. Бу өлкәдә интернетдән ишдә, тәһсилдә, иҹтимаи фәалијјәтләрдә вә әјләнҹә мәгсәди илә истифадә олунур. Иран ҝәнҹләринин тәһсилә марағыны нәзәрә алсаг, онларын интернетә бағлылығы да тәбии ҝөрүнмәлидир. Истәнилән бир елм саһәсиндә ән сон тәдгигатлар, ән сон кәшфләр, ән сон тәдбирләр барәдә ән гыса мүддәтдә мәлумат әлдә етмәк үчүн интернетин ролу бөјүкдүр.
Информасија васитәләри ҝенишләндикҹә, сәс вә ҝөрүнтү илә әлагә јаратмаг асанлашдыгҹа дүнја санки кичилир. Шүбһәсиз ки, бу кичилмә мәдәнијјәтләрин дә фәзасыны кичилдир. Мәһз интернет шәбәкәсинин ҝенишләнмәси илә мәдәнијјәт фәргләри арадан галхыр. Бу хејирлидир, јохса зәрәрли? Әҝәр мәҹази дүнјанын ҝүҹләнмәси илә инсанларын елми, әхлагы, сағламлығы артыр вә ҝүҹләнирсә бу һадисәни мүсбәт сајмалыјыг. Әксинә, интернет дејәндә сағлам һәјат тәрзинә зидд бир фәза нәзәрдә тутулурса, бу писдир.
1960-ҹы илдә информасија мүбадиләләри саһәсиндә јени нәзәријјә вермиш канадалы алим Маршал Мәк Лоһан интернетин әсас ролуну онун дүнјаны кичик кәндә чевирмәсиндә (глобаллашмада) ҝөрүр. Бир кәнддә инсанлар асанлыгла рабитә јаратдығы кими, интернет фәзасында дүнјанын уҹгар нөгтәсиндә оланлар асанлыгла сәс вә ҝөрүнтү әлагәси гурур. Мәк Лоһанын нәзәријјәси алимләр тәрәфиндән бирмәналы гаршыланмајыб. Јәни һәјат тәрзинә тәсири нәзәрә алмадан рабитәләри ҝенишләндирмәк мәгбул һадисә дејил. Диҝәр тәрәфдән, һәтта кичик мәдәнијјәтләр дүнјәвиләшмәк истигамәтиндә тәблиғ олунур. Бејнәлхалг Информасија Тәшкилатынын һесабатында дејилир: “Мүхтәлиф информасија шәбәкәләриндән истифадә етмәклә јарадыҹылыг, ихтира имканларыны ҝүҹләндирмәк, мөвҹуд мәнбәләрдән даһа сәмәрәли бәһрәләнмәк олар. Тәбии ки, информасија шәбәкәләринин ҝенишләнмәси заманы тәһсил вә арашдырма өн јердә дајанмалыдыр. Интернет вә онун имканлары, сәс вә ҝөрүнтү мүбадиләләри үмуми тәһсил системинә ингилаби тәсир ҝөстәрә биләр. Бу ҝүн интернетин истифадә јөнләриндән бири тәһсил вә арашдырмадыр. Дүнјанын мәшһур университетләри, елми мәркәзләри интернет васитәси илә өз информасијаларыны јајыр, тәһсил имканларыны бүтүн дүнјада тәблиғ едир.
Интернетә марағы артыран амилләрдән бири, бәлкә дә ән әсасы инсанларын сәс вә ҝөрүнтү илә раһат әлагә сахлаја билмәсидир. Модерн инсанын һәјат тәрзиндә “електрон вәтәндаш” дејилән мәфһум тәсирли рол ојнајыр. Електрон вәтәндаш о шәхсдир ки, информасија фәзасында јашамаг мәһарәтинә јијәләниб. Електрон вәтәндаш сон информасијалары әлдә етмәк, сон истеһсаллар барәдә мәлумат топламаг баҹарыгларына јијәләниб. Бу фәрд узунмүддәтли сәфәрини интернетин көмәји илә програмлашдыра билир. Електрон вәтәндаш компүтер архасында отуруб өзүнә иш тапыр, тиҹарәт әлагәләри гурур, әксәр еһтијаҹларыны тәмин едир.
Бу ҝүн електроника о гәдәр ҝенишләниб ки, дүнјанын әксәр дөвләтләри електрон дөвләт гурулмасыны гаршыја әсас мәгсәд кими гојуб. Електрон дөвләтдә дөвләтлә вәтәндаш арасында әксәр әлагәләр, суал-ҹаваблар, сифариш вә өдәнишләр интернет васитәси илә һәјата кечирилир.
Бир заман белә бир фикир варды ки, техноложи аваданлыгларын артмасы иш јерини азалдыр. Һәтта завод вә фабрикләрдә фәһләләр дәзҝаһларын гурулмасына етираз едирдиләр. Интернет исә сәнаједә јени иш јерләри демәкдир. Бу ҝүн дүнјада милјонларла аилә интернет васитәси илә өз мадди еһтијаҹларыны тәмин едир.
Електрон тиҹарәт дејилән һадисә бөјүк хәрҹләрә баша ҝәлән сөвдәләшмәнин компүтер архасында реаллашмасына шәраит јарадыр. Бөјүк ширкәтләр интернет васитәси илә јени базарлар тапыр, сифаришләр гәбул едир, сөвдәләшмәләр апарыр. Електрон тиҹарәтин реаллашмасы сајәсиндә игтисади гәнаәт принсипи әсас принсипләрдәндир.
Амма јухарыда дејиләнләр интернетин мүсбәт тәрәфләридир. Интернет бәшәријјәтин һәјат тәрзинә кифајәт гәдәр мәнфи тәзаһүрләр ҝәтириб. Раһат вә сүрәтлә әлагә гурмаг һәлә хошбәхтлик сајыла билмәз. Интернетдә тәкҹә ҹинси азадлығын мәһдудијјәтсиз јер алмасы инсан дүшүнҹәсинә, аилә институтуна, үмумиликдә әхлага мисилсиз зәрбә вурур. Бу ҝүн мәҹази дүнјанын мүштәриләринин аз бир һиссәси интернетдән ишчи мәгсәдлә фајдаланырса, бөјүк бир һиссәси садәҹә вахт кечирир вә бу әјләнҹәләр ону реал һәјатдан узаглашдырыр. Биз унутмамалыјыг ки, интернет дәјәр дејил, онун шәхсијјәтә өлдүрүҹү тәсирләри вар, интернет фәрдин мәхфи информасијаларынын оғурланмасына шәраит јарадыр.
Дәјәр одур ки, инсан һәјаты онсуз камил дејил. Интернетин бүтүн мүсбәт хүсусијјәтләринә бахмајараг ону дәјәр сајмаг, интернетсиз јашамаг мүмкүн дејил демәк јанлышдыр. Инсанын интернетә марағы онун еһтијаҹы гәдәр олмалыдыр. Әҝәр интернетә еһтијаҹым варса, о мәнә лазымдыр, әҝәр интернетсиз кечинә билирәмсә она јахынлашмамалы вә өз һәјатымы натамам сајмамалыјам. Амма буҝүнки дүнјада интернет дәјәр кими тәблиғ олунур, интернетдән истифадә етмәјән инсан бүтүн имтијазларына бахмајараг ҝери галмыш кими дәјәрләндирилир.
Инсан һәјатында адәтләр гәдәр зәрәрли бир шеј јохдур - әксәр мүтәфәккирләр белә дүшүнүр. Интернетин ән зәрәрли тәсирләриндән бири интернет асылылығынын јаранмасыдыр. Бу наркотика асылылығына бәнзәјир. Интернетә адәт етмиш шәхс һеч бир еһтијаҹы олмадығы һалда бу фәзаја дахил олур. Дини мүтәхәссисләр бу фикирдәдир ки, интернет инсанларын дини инанҹына зәрәрлидир. Апарылан сорғулар ҝөстәрир ки, јери ҝәлди-ҝәлмәди мәҹази фәзада вахт кечирәнләр һәм ирадә, һәм дә етигадҹа зәиф олур.
Бу ҝүн әксәр өлкәләрдә әһали артымынын азалмасы, әһалинин гоҹалмасы проблеми јашаныр. Бунун әсас сәбәби аилә институтунун зәифләмәсидир. Бу институтун зәифләмәсиндә амилләрдән бири дә инсанын көрпә јашдан дүзҝүн тәрбијә олунмамасыдыр. Бу ҝүн бир чох валидејнләр ушагларындакы интернет асылылығындан шикајәтләнир. Мүтәхәссисләр бу саһәдә аиләләрә мүәјјән төвсијәләр вериб:
1. Валидејн өвладын интернетдән истифадәсинә нәзарәт етмәлидир;
2. Өвладлара “онлине” олдуглары заман онлары ҝөзләјән тәһлүкәләрдән данышылмалыдыр.
3. Компүтер мәнзилдә һамынын ҝөрә биләҹәји бир јердә гојулмалыдыр.
4. Компүтердән истифадә заманы мүәјјәнләшмәли вә мәһдудлашдырылмалыдыр.
5. Ушаглар интернетдә олдуғу заман валидејнин онун кәнарында олмасы лазымдыр.
6. Әҝәр ушағын електрон почту варса, бу почту әввәлҹә валидејн ачмалыдыр.
7. Гејри-мүнасиб тәсвирләрин гаршысыны алан сүзҝәҹләрдән истифадә олунмалыдыр.
İнтернетин инсана тәсирини арашдыран мәркәзләрин һесабатлары әсасында онун бир нечә зәрәринә хүсуси диггәт јетирилир:
1. Физики зәрәр
İнтернетдән ардыҹыл истифадә едән инсан организминдә проблемләрин јаранмасы лабүддүр. Узун мүддәт отурмаг компүтердән истифадәнин ән чох јајылмыш зәрәри сајылыр. Компүтердән чох истифадә нәтиҹәсиндә ҝөзләр тез гоҹалыр. Буна ҝөрмә синдрому да дејирләр. Иши компүтерлә әлагәли инсанлар стандарта ујғун отураҹаг вә мизләрдән истифадә етмәјә чалышмалыдыр. Компүтердән ардыҹыл истифадә едәнләрин 60%-индә склет вә әзәлә проблемләри јашаныр. Компүтер вә сериаллара алудә инсанларын ағзы ишләдикдә бу һәм дә көкәлмәјә сәбәб олур. Америка мүтәхәссисләри бу өлкәдә көклүјүн әсас сәбәбләриндән бири кими интернетлә әјләнән инсанларын ағзынын ишләмәсини ҝөстәрир.
2. Психоложи зәрәр
İнтернетин инсан психолоҝијасына ән бөјүк зәрәри онун адәтә чеврилмәсидир. Интернет асылылығы инсанын һәјат тәрзинә чевриләндә о бүтүн башга фәрди вә иҹтимаи мәсулијјәтләрини јаддан чыхарыр.

Нур-аз
8509 بازدید
در حال ارسال اطلاعات...