Шрифт өлчүсү:
А+
А
А-
15 Шубат 2016

Сурија үчүн Исраил “ресепти” - јәһуди дөвләти бу өлкәни бөлмәји тәклиф едир

Сурија үчүн Исраил “ресепти” - јәһуди дөвләти бу өлкәни бөлмәји тәклиф едир

Мүнһен конфрансынын сонунҹу ҝүнүндә чыхыш едән Исраилин мүдафиә назири Моше Јаалон Суријанын мәзһәбләрә ҝөрә бөлүнмәсинин гачылмаз олдуғуну дејиб. Русија вә АБШ-ын тәшәббүсү илә Суријада атәшкәс разылашмасынын уғурлу олмасынын гејри-мүмкүн ҝөрүндүјүнү дејән Исраил рәсмиси бөлүнмәнин даһа ујғун бир вариант олараг ҝөрдүјүнү дејиб.

Суријада гејри-сабитлик дөнәминин һәлә узун мүддәт давам едәҹәјини дејән Јаалонун сөзләринә ҝөрә, Суријанын јенидән бирләшиб бир бүтөв өлкә олмасы һарадаса мүмкүнсүздүр. Һәтта јәһуди назир еһтимал олунан јени дөвләтләрин адларыны да гејд едиб: “Әләвистан”, “Сурија Күрдүстаны”, “Сурија Дүрзистаны”.

Гејд едәк ки, Моше Јаалон Суријанын бөлүнәҹәји прогнозуну верән јеҝанә Исраил рәсмиси дејил. Әл-Ҹәзирә каналынын мәлуматына ҝөрә, Исраил Кәшфијјат Назирлијинин баш директору Рам Бен-Барак Суријанын “бөлүнмәкдән башга һәлл јолунун олмадығыны” дејиб. Ситат: “Мәнҹә Суријада һәр кәс јашадығы јерә нәзарәт етмәлидир. Әһалинин 12 фаизини тәшкил едән әләвиләрин јарым милјонуну өлдүрдүкләри сүнниләрин идарәсини неҹә тәмин едәҹәјини дүшүнә билмирәм. Бу, бир дәлиликдир”.

Әслиндә Суријанын мәзһәбләрә вә етник бөлҝүјә әсасән парчаланаҹағы иддиалары һәлә 4 ил әввәлдән ҝүндәмә ҝәлиб. 4 ил әввәл Әсәдин Лазигијјә бөлҝәсинә чәкилиб орда Нусајри дөвләти гураҹағы, шимал-шәрг әразиләриндә исә күрд дөвләтинин јарадылаҹағы вә бунунла да өлкәнин 3 һиссәјә бөлүнәҹәји иддиалары варды. Амма заманла мәлум олду ки, нә бејнәлхалг ҝүҹләр (АБШ, Русија, Франса), нә дә өлкәнин ичәрисиндә савашан тәрәфләр буна елә дә мараглы дејилләр. Реҝион өлкәләри үчүнсә бу, бөјүк бир фаҹиә анламына ҝәлдији үчүн гәбул олунмаз иди. Һәр һалда, ҝүндәмдә олмаса да, ән сон вариант олараг бәзи планларда Суријанын бөлүнмәси варианты галды.

Анҹаг инди гәфләтән Исраилин мөтәбәр сијаси тәдбирдә јенидән Суријанын бөлүнмәси мәсәләсини тәклиф етмәси бөлүнмә вариантынын ҹидди тәрәфдарларынын олдуғуну ҝөстәрир. Исраил бөлҝәдә бөјүк тәсири олан ҝүҹлү дөвләтдир. Үстәлик, Исраилин Гәрбин реҝиондакы әсас мүттәфиги олмасы фактыны әлавә етсәк, бөлүнмә планынын һеч дә “рәфә галдырылмадығы” ајдын олур. Анҹаг тәбии ки, бу ҝүнә гәдәр Суријанын бөлүнмәси Исраилдән башга диҝәр өлкәләр үчүн өнҹүлүк тәшкил етмәјиб. Чүнки биринҹиси, тәрәф өлкәләр, мәсәлән Русија вә ја Иран, јахуд да АБШ, Сәудијјә Әрәбистаны, Түркијә кими тәрәф дөвләтләр бөлүнмәдә мараглы дејилләр. Мәлумдур ки, бөлүнмә бөлҝәдә әбәди давам едән мүнагишәләр, дүшмәнчилик вә арамсыз проблемләр демәкдир. Үстәлик, һәр бир тәрәф бүтөв Суријаја саһиб олмаг истәјир. Мәсәлән, Түркијә кими Сурија илә 900 километр сәрһәдләри олан өлкә үчүн бөлүнмә һеч ујғун дејил; Түркијә сәрһәдләриндә де-факто икинҹи күрд дөвләтини истәјә билмәз.

Лакин бу планла бағлы ики истисна өлкә вә ја етник груп вар. Онлардан бири Исраилдир. Чүнки Исраил үчүн Әсәдли вә ја Әсәдсиз - бүтөв бир Суријаданса, парчаланмыш, бир-бири илә мүнагишә вәзијјәтиндә олан кичик “суријалар” даһа мәгбулдур. О заман онлары идарә етмәк дә асан олаҹаг. Икинҹиси исә бөлүнмәдән сонра јаранаҹаг даһа бир күрд дөвләти һеч шүбһәсиз ки, Исраиллә әмәкдашлыг едәҹәк. Јәни бу бөлүнмәдән Исраил ән азы бир давамлы мүттәфиг әлдә едәҹәк.

Күрдләр дә тәбии олараг бөлүнмәјә вә ја ән пис һалда, мухтаријјәтә иддиалыдырлар. Бу сәбәбдән дә бөлүнмәјә сојуг јанашмырлар.

Вә суал јараныр ки, нәдән Исраил 4 илдән сонра јенидән бөлүнмә мәсәләсини ән јүксәк сәвијјәдә ортаја атды? Бу суалын әслиндә чох садә ҹавабы вар. Чүнки Сурија артыг бөһранын сонуна вә ја белә десәк, өлүм-галым мәрһәләсинә гәдәм гојур. Гәрб вә онун мүттәфигләринин Сәудијјә Әрәбистаны башчылығы алтында, еләҹә дә Түркијәнин дә мүдахилә әрәфәсиндә олдуғу Сурија бөјүк бир савашын астанасына ҝәлиб.

Һәр кәс анлајыр ки, Суријада гаршы-гаршыја ҝәләҹәк олан АБШ вә Русијадыр. Вә бу саваш әввәлкиләрә бәнзәмәјәҹәк. Белә бир вәзијјәтдә Исраил ән јүксәк сәвијјәдә дүнјаја бөјүк савашдан даһа јумшаг бир “алтернатив” тәклиф едир: Суријанын бөлүнмәси.

Әлбәттә, Мүнһендә сәсләндирилән бу тәклиф јәгин ки, даһа әввәл дипломатлар арасында да мүзакирә олунуб. Инди исә Исраил өз тәклифини даһа јүксәк сәслә елан едир. Јәгин ки, арха дәһлизләрдә бөлүнмә мәсәләсини “вәзијјәтдән даһа аз зијанла чыхмаг” олараг гәбул едәнләр дә вар. Онлар дүшүнүр ки, һәр нә дә олса, сонунда бөјүк дүнја савашынданса, онсуз да парча-парча олмуш Суријанын фактики бөлүнмәсинин рәсмиләшдирилмәси даһа мәгсәдәујғун оларды...

Истәнилән һалда, Јахын Шәргдә парчаланма вә дүшмәнчилик һәлә узун заман да давам едәҹәк.
9495 дәфә бахылыб
در حال ارسال اطلاعات...